دولت ترامپ و تبدیل کمک فدرال به سهام 10٪ در اینتل؛ گامی بحثبرانگیز برای تسلط آمریکا بر هوش مصنوعی
دولت ترامپ در راستای هدف بلندپروازانهاش برای تبدیل ایالات متحده به قدرت برتر حوزه هوش مصنوعی، تلاش میکند زنجیره تأمین نیمههادیها را دوباره به داخل کشور برگرداند. یکی از اقدامهای اخیر این دولت، تبدیل یک گرنت دولتی اختصاصیافته به تولید نیمههادی در داخل آمریکا به سهم 10٪ از سهام شرکت اینتل است؛ سازوکاری که در صورت کاهش مالکیت اینتل بر بخش فاندری (واحد ساخت سفارشی چیپ) به کمتر از 50٪ طی پنج سال آینده، امکان افزایش سهام دولتی را نیز پیشبینی میکند.
پیشینه و علت تمرکز روی اینتل
اینتل در مارس 2021 بخش فاندری خود را با برنامهای برای سرمایهگذاری 20 میلیارد دلار در ساخت دو کارخانه جدید در آریزونا راهاندازی کرد. این شرکت در 2022 تلاش کرد تا Tower Semiconductor را به ارزش 5.4 میلیارد دلار تصاحب کند اما بهخاطر موانع مقرراتی این قرارداد در آگوست 2023 لغو شد. از آن زمان، واحد فاندری اینتل با مشکل جذب مشتریان بزرگ و کسب شتاب لازم روبهرو بوده است.
در سال 2024 تغییرات مدیریتی و ساختاری در اینتل شدت گرفت: پت گلسینگر، مدیرعامل وقت، تلاشهایی برای مستقل کردن واحد فاندری آغاز کرد و در ماه نوامبر همان سال این شرکت موافقتنامهای برای دریافت 7.86 میلیارد دلار گرنت فدرال از محل قانون Chips and Science Act منعقد کرد تا تولید نیمههادی داخلی تقویت شود. گلسینگر در دسامبر 2024 کنارهگیری کرد و لیپ-بو تان، مدیرعامل پیشین و عضو سابق هیئتمدیره، در مارس 2025 به سمت مدیرعاملی بازگشت و برنامهای برای تمرکز مجدد بر کسبوکار اصلی، خروج از فعالیتهای غیرهستهای و تعدیل نیروی کار ارائه داد. در تابستان 2025 نیز اینتل اعلام کرد برخی پروژههای ساخت را مانند کارخانه 28 میلیارد دلاری برنامهریزیشده در اوهایو کاهش میدهد.
رویدادهای اوت 2025 و فشارهای سیاسی
در اوت 2025 فشارهای سیاسی بر اینتل افزایش یافت. سناتور تام کاتن در نامهای به هیئتمدیره درباره ارتباطات لیپ-بو تان با چین و سابقه او در شرکت Cadence ابهامات مطرح کرد؛ Cadence متهم به نقض کنترل صادرات به چین شده بود. در پی آن، دونالد ترامپ از تان خواست فوراً استعفا دهد و اتهام تعارض منافع مطرح کرد، هرچند شواهد مشخصی ارائه نشد. چند روز بعد، تان برای مذاکره با دولت به واشینگتن رفت تا درباره همکاریهای احتمالی در جهت بازگرداندن تولید نیمههادی به آمریکا گفتگو کند. در ادامه، سافتبانک خبر سرمایهگذاری 2 میلیارد دلاری در اینتل را اعلام کرد و چند روز پس از آن دولت آمریکا از تبدیل گرنت به سهام 10٪ خبر داد.
ماهیت و پیامدهای معامله
سند تبدیل گرنت به سهام به این معناست که اینتل مبلغ گرنت را دریافت میکند اما در عوض دولت فدرال سهامی دریافت میدارد که اروپای حقوقی و اقتصادی جدیدی به دولت میدهد. دولت اعلام کرده که نقش سرمایهگذار غیرفعالی خواهد داشت و در جهت منافع اینتل رأی میدهد. با این حال، نکات زیر شایان توجهاند:
– بند افزایش سهام در صورت کاهش مالکیت اینتل بر فاندری زیر 50٪ در پنج سال، نشاندهنده نگرانی دولت از واگذاری کنترل تولید داخلی است.
– حضور سرمایهگذار دولتی میتواند منابع مالی و اطمینان برای توسعه ظرفیت تولید را فراهم کند، اما ممکن است برای مشتریان بینالمللی نگرانیهایی درباره مالکیت دولتی و ریسکهای سیاسی ایجاد کند.
– دخالت دولت در شرکتهای کلیدی زنجیره تأمین نیمههادی هم میتواند مزایایی امنیتی و استراتژیک در پی داشته باشد و هم سوالات حقوقی و حکمرانی شرکتی را مطرح کند.
آینده نامشخص؛ فرصتها و ریسکها
این اقدام دولت تا حدی نشاندهنده تلاشی است برای همزمان کردن سیاست صنعتی آمریکا با اهداف رقابت در هوش مصنوعی: دستیابی به ظرفیت ساخت چیپهای تخصصی که برای مدلها و سیستمهای هوش مصنوعی حیاتیاند. اما آیا این معامله واقعاً مسیر رشد فاندری اینتل و تقویت موقعیت آمریکا در بازار جهانی نیمههادی را هموار میکند؟ پاسخ هنوز نامشخص است. عوامل تعیینکننده شامل توانایی اینتل در جذب مشتریان بزرگ برای فاندری، اجرای پروژههای تولیدی با کارآیی اقتصادی، واکنش بازار و شرکای بینالمللی، و تعاملات پیچیده ژئوپلیتیکی خواهند بود.
جمعبندی
تبدیل گرنت فدرال به سهام 10٪ در اینتل یکی از برجستهترین اقدامات دولت ترامپ در جهت تقویت تولید نیمههادی داخلی و حمایت از جاهطلبیهای آمریکا در حوزه هوش مصنوعی است. این گام هم فرصت سرمایهگذاری دولت برای تضمین تولید داخلی را نشان میدهد و هم سوالاتی درباره تأثیرات بلندمدت دخالت دولتی در شرکتهای فناوری بهوجود میآورد. رصد تحولات بعدی—از تصمیمات هیئتمدیره و قراردادهای مشتریان فاندری تا پیامدهای سیاسی و تجاری—برای ارزیابی موفقیت یا شکست این استراتژی حیاتی خواهد بود.