کالیفرنیا یک گام بزرگ در جهت قانونگذاری هوش مصنوعی برداشت: تصویب پیشنویس قانون SB 243 برای حفاظت از کودکان و کاربران آسیبپذیر
مجلس ایالتی کالیفرنیا سهشنبه شب پیشنویس قانون SB 243 را با حمایت دوحزبی تصویب کرد. این لایحه که هدف آن تنظیم چتباتهای «همراه» (companion chatbots) است، اکنون برای رای نهایی به مجلس سنای ایالت ارسال شده و در صورت تصویب نهایی و امضای فرماندار گاوین نیوسام، از اول ژانویه 2026 به اجرا درمیآید. در صورت تصویب، کالیفرنیا نخستین ایالتی خواهد بود که از اپراتورهای چتباتهای همراه میخواهد پروتکلهای ایمنی ویژهای را اجرا و در مقابل کوتاهیها مسئولیت قانونی بپذیرند.
چه چیزی را SB 243 تنظیم میکند؟
– تعریفی روشن: چتبات همراه به سامانههای هوش مصنوعی اطلاق میشود که پاسخهای تطبیقی و انسانگونه ارائه میدهند و میتوانند نیازهای اجتماعی کاربران را برآورده کنند.
– ممنوعیت موضوعات حساس: لایحه از ورود چتباتها به گفتوگوهایی پیرامون افکار خودکشی، خودآسیبرسانی و محتوای جنسی صریح جلوگیری میکند.
– هشدارهای دورهای: پلتفرمها موظفاند بهطور مکرر به کاربران هشدار دهند که با یک ربات هوش مصنوعی گفتگو میکنند؛ برای کاربران خردسال این هشدار هر سه ساعت تکرار میشود و آنها به گرفتن استراحت تشویق میشوند.
– گزارشدهی و شفافیت: شرکتهایی که چتباتهای همراه ارائه میکنند موظف به ارائه گزارشهای سالانه و شفافیت در عملکرد هستند؛ از جمله بازیگران بزرگ حوزه مانند OpenAI، Character.AI و Replika مشمول این الزام خواهند بود.
– مسئولیت مدنی: افرادی که معتقدند از طریق نقض مقررات متحمل آسیب شدهاند میتوانند علیه شرکتها اقامه دعوا کنند و خواستار توقف تخلف، غرامت (تا سقف ۱۰۰۰ دلار برای هر تخلف) و هزینههای وکلای خود شوند.
پیشینه و انگیزه قانونی
حرکت برای تصویب این قانون پس از مرگ نوجوانی به نام آدام رِین شدت گرفت؛ او پس از گفتگوهای طولانی با ChatGPT که شامل بحث و برنامهریزی برای خودکشی بود، اقدام به خودکشی کرد. همچنین انتشار اسنادی که نشان میداد رباتهای متا امکان گفتوگوهای «رمانتیک» و «حسی» با کودکان داشتهاند، فشار برای قانونگذاری را افزایش داد. این رویدادها همراه با نگرانی عمومی و بررسیهای رو به رشد نهادهای فدرال، محیط سیاسی را برای تصویب قوانین سختگیرانهتر فراهم کرده است.
حوزههای کاهشیافته در روند قانوننویسی
نسخه اولیه SB 243 شامل محدودیتهای سختگیرانهتری بود که در اصلاحات بعدی تعدیل شدند. از جمله بندهای حذفشده:
– ممنوعیت استفاده از «تکنیکهای پاداشِ متغیر» (variable reward) و ویژگیهایی که تعامل بیشازحد و وابستگی کاربران را تشویق میکنند. (توضیح: این روشها با ارائه پیامهای ویژه، خاطرات یا قابلیت آزادسازی پاسخهای نادر و شخصیتهای جدید، کاربران را به ادامه تعامل ترغیب میکنند و منتقدان آنها را بالقوه اعتیادآور میدانند.)
– الزام به رصد و گزارش دفعاتی که چتباتها بحث درباره افکار خودکشی را شروع کردهاند، که از متن نهایی حذف شد.
زمینه ملی و پاسخ نهادها
در سطح فدرال و ایالتی نیز واکنشها افزایش یافتهاند: کمیسیون تجارت فدرال (FTC) در حال آمادهسازی تحقیقات درباره تأثیر چتباتها بر سلامت روان کودکان است و دفتر دادستان کل تگزاس به بررسی ادعاهایی علیه متا و Character.AI پرداخته است. سناتورهای آمریکایی از هر دو جناح نیز تحقیقات جداگانهای را آغاز کردهاند. از سوی دیگر، شرکتهای بزرگ فناوری با لابیهای گسترده در پی شکلدهی چارچوبهای مقرراتی ملایمتر هستند و سرمایهگذاریهای سیاسی قابل توجهی در این حوزه مشاهده شده است.
ارتباط با سایر طرحهای ایالتی
همزمان با SB 243، کالیفرنیا مشغول بررسی لایحه دیگری به نام SB 53 است که گزارشدهی شفافیت جامعتری را مطرح میکند. برخی شرکتهای بزرگ از جمله OpenAI خواستار جلوگیری از تصویب این نوع قوانین ایالتی و تکیه بر چارچوبهای فدرال یا بینالمللی شدهاند، در حالی که برخی بازیگران دیگر از جمله Anthropic از SB 53 حمایت کردهاند.
گام بعدی
SB 243 برای رای نهایی در مجلس سنا برنامهریزی شده است و در صورت تصویب نهایی، به فرماندار نیوسام ارسال میشود. اجرای الزامات حقوقی از اول ژانویه 2026 آغاز و تاریخ شروع الزام گزارشدهی از اول ژوئیه 2027 خواهد بود.
جمعبندی
تصویب SB 243 در مجلس ایالتی کالیفرنیا نشاندهنده تمرکز روزافزون قانونگذاران بر ایمنی کاربران—بهویژه کودکان و افراد آسیبپذیر—در مواجهه با توسعه سریع چتباتهای هوشمند است. این قانون میتواند الگویی برای سایر ایالات و نهادهای بینالمللی باشد که در تلاش برای متعادلسازی نوآوری و حفاظت از مصرفکنندگان هستند.