مسابقه جهانی ساخت زیرساخت هوش مصنوعی؛ میلیاردها دلار سرمایه، فشار بر شبکههای برق و نقشه راه آینده
اجرای مدلهای پیچیده هوش مصنوعی نیازمند توان محاسباتی عظیمی است و همزمان با رشد سریع تقاضا برای خدمات مبتنی بر این مدلها، رقابتی پرشتاب برای ساخت زیرساختهای مورد نیاز شکل گرفته است. جنسن هوانگ، مدیرعامل انویدیا، اخیراً برآورد کرده است که تا پایان دهه جاری بین سه تا چهار تریلیون دلار برای زیرساختهای هوش مصنوعی هزینه خواهد شد؛ رقمی که بخش قابلتوجهی از آن از سوی شرکتهای فعال در حوزه هوش مصنوعی تامین میشود. این تحول نهتنها ظرفیت ساختمانها و دیتاسنترها را به چالش کشیده، بلکه فشار شدیدی بر شبکههای برق و منابع انرژی وارد کرده است.
نکات کلیدی و بزرگترین پروژهها
– رابطه مایکروسافت و OpenAI: نقطه عطف
در 2019، سرمایهگذاری یک میلیارد دلاری مایکروسافت در OpenAI، همراه با قراردادی که مایکروسافت را بهعنوان ارائهدهنده ابری اختصاصی OpenAI معرفی کرد، یکی از معاملات تعیینکننده در آغاز این موج بود. با افزایش نیاز به آموزش مدلها، بخشی از سرمایهگذاری مایکروسافت بهصورت اعتبار ابری آژور تبدیل شد. طی سالهای بعد، مجموع سرمایهگذاری مایکروسافت در OpenAI به نزدیک 14 میلیارد دلار رسید. در ماههای اخیر اما OpenAI اعلام کرد که دیگر انحصار استفاده از آژور را ندارد و حق اولویت در استفاده را برای مایکروسافت حفظ کرده است؛ یعنی در صورت عدم توانایی آژور در پاسخ به نیازها، OpenAI میتواند به سراغ ارائهدهندگان دیگر برود.
-
نقش ارائهدهندگان ابری و سرمایهگذاریهای بزرگ
این مدل همکاری شرکتهای هوش مصنوعی با ارائهدهندگان ابری به یک قاعده تبدیل شده است: آنتروپیک (Anthropic) 8 میلیارد دلار از آمازون دریافت کرده و در سطح سختافزار تغییراتی سطح هستهای (kernel-level) اجرا کرده تا سختافزار برای آموزش مدلها بهینهتر شود. گوگل کلاد نیز با شرکتهای کوچکتر هوش مصنوعی مانند Lovable و Windsurf وارد شراکت شده است تا به عنوان شریک محاسباتی اصلی عمل کند، هرچند این قراردادها همیشه شامل سرمایهگذاری مالی مستقیم نبودهاند. -
انویدیا، Oracle و معاملات عظیم با OpenAI
OpenAI بار دیگر از انویدیا سرمایه جذب کرده و قراردادی با رقمی بسیار بزرگ ترتیب داده که به این سازمان امکان خرید بیشتر تراشههای GPU را میدهد. در 30 ژوئن 2025، اوراکل در گزارشی به کمیسیون بورس آمریکا اعلام کرد قراردادی 30 میلیارد دلاری خدمات ابری با یک شریک ناشناس امضا کرده که بعدها مشخص شد آن شریک OpenAI است. این قرارداد بیش از کل درآمد ابری اوراکل در سال مالی گذشته بود و پس از افشا، ارزش سهام اوراکل به شدت افزایش یافت. چند ماه بعد، در 10 سپتامبر همان سال، اوراکل از توافقی پنجساله به ارزش 300 میلیارد دلار برای تأمین توان محاسباتی خبر داد که از سال 2027 آغاز میشود؛ رقمی که اگرچه تحقق کامل آن مستلزم رشد چشمگیر هر دو طرف است، اما جایگاه اوراکل را بهعنوان یکی از بازیگران اصلی زیرساخت هوش مصنوعی تثبیت کرد. -
سرمایهگذاریها و سازههای فیزیکی بزرگ: متا و پروژههای دیتاسنتر
شرکتهایی که زیرساخت سنتی قابلتوجهی دارند، هزینههای هنگفتی برای توسعه ظرفیتهای داخلی میپردازند. مارک زاکربرگ اعلام کرده متا قصد دارد تا پایان 2028 حدود 600 میلیارد دلار روی زیرساختهای داخلی در ایالات متحده سرمایهگذاری کند. تنها در نیمه اول 2025، این شرکت حدود 30 میلیارد دلار بیشتر از مدت مشابه سال قبل هزینه کرده که بخش عمدهای از آن به دلیل تمرکز بر هوش مصنوعی بوده است. متا علاوه بر قراردادهای ابری—از جمله قراردادی 10 میلیارد دلاری با گوگل کلاد—در حال ساخت دو مرکز داده بزرگ است: - Hyperion در لوئیزیانا: سایت 2,250 جریبی (acre) که تخمین زده شده حدود 10 میلیارد دلار هزینه ساخت داشته باشد و ظرفیتی معادل حدود 5 گیگاوات توان محاسباتی فراهم کند. برای تأمین انرژی این پروژه، ترتیباتی با یک نیروگاه هستهای محلی اتخاذ شده است.
- Prometheus در اوهایو: سایت کوچکتر که انتظار میرود از سال 2026 بهکار بیفتد و عمدتاً با گاز طبیعی تغذیه شود.
پیامدهای زیستمحیطی و مصرف انرژی
گسترش دیتاسنترها و واحدهای تولید توان همراه با خود پیامدهای زیستمحیطی و فشار بر شبکههای توزیع انرژی دارد. بهعنوان مثال، واحد داده و نیروگاهی که شرکت xAI متعلق به ایلان ماسک در ممفیس جنوبی تنسی راهاندازی کرده، بهسرعت به یکی از بزرگترین منابع انتشار آلایندهها در آن شهرستان تبدیل شده است. برخی کارشناسان هشدار دادهاند که استفاده مکرر از توربینهای گاز طبیعی در این تأسیسات ممکن است با مقررات کیفیت هوا همخوانی نداشته باشد؛ در عین حال بررسی و داوری رسمی درباره تطابق یا عدم تطابق با قوانین، نیاز به فرآیندهای نظارتی دارد.
- پروژه عظیم “استارگیت” و چالشهای آن
پس از آغاز دوره دوم ریاستجمهوری دونالد ترامپ، اعلام شد که سرمایهگذاری مشترکی به همراه سافتبانک، OpenAI و اوراکل با هدف هزینهکرد 500 میلیارد دلار برای زیرساخت هوش مصنوعی در آمریکا شکل خواهد گرفت؛ پروژهای تحت عنوان “Stargate”. تبلیغات و اظهارنظرها درباره این پروژه بسیار پرهیجان بود اما از ابتدا تردیدهایی درباره منابع واقعی مالی و هماهنگی بین شرکا مطرح شد. گزارشها حاکی است که برخی اختلافنظرها مانع از پیشروی یکنواخت پروژه شده است، هرچند ساخت هشت مرکز داده در آبیلین تگزاس آغاز شده و انتظار میرود آخرین ساختمان تا پایان 2026 تکمیل شود.
چشمانداز و نتیجهگیری
رقابت برای ساخت زیرساختهای هوش مصنوعی به مرحلهای رسیده که ترکیبی از قراردادهای ابری بزرگ، سرمایهگذاریهای کلان شرکتی، ساخت دیتاسنترهای عظیم و فشار بر شبکههای انرژی را به همراه دارد. بازیگران اصلی شامل مایکروسافت، گوگل، آمازون، اوراکل، انویدیا، متا و شرکتهای نوظهور هوش مصنوعی مانند OpenAI و Anthropic هستند. هرچند این سرمایهگذاریها محرک نوآوری و توسعه فناوریاند، اما نیازمند برنامهریزی دقیق در حوزه انرژی، محیط زیست و تنظیم مقررات هستند تا رشد پایدار و مسئولانه ممکن شود.
این گزارش در تاریخ 22 سپتامبر بهطور اولیه منتشر شد و با ادامه تحولها بهروز خواهد شد.