نزاع مؤسسان OpenAI؛ بازخوانی جلسه سرنوشتساز ۲۰۱۷ که به شکایت ایلان ماسک انجامید
در اواخر اوت ۲۰۱۷، یکی از جلسات سرنوشتساز بین مؤسسان OpenAI—آن زمان یک آزمایشگاه تحقیقاتی غیرانتفاعی نسبتاً کوچک—برگزار شد که مسیر آینده سازمان را به گونهای تعیین کرد که امروز به نزاع حقوقی و شکایت ایلان ماسک علیه همبنیانگذاران منجر شده است. محور اختلاف این بود که چگونه باید فناوریهای پیشرفته را تجاریسازی کرد و سرمایه لازم برای رسیدن به هدف بلندمدت ساخت هوش مصنوعی عمومی (AGI) را تامین نمود.
تصاویر و فضای جلسه
بر اساس شهادتها و مدارک دادگاه، ایلان ماسک که همزمان مدیرعامل تسلا و اسپیسایکس بود، خواهان کنترل کامل بر واحد سودمحور پیشنهادی OpenAI بود. او پیش از جلسه به هر یک از همبنیانگذاران یک تسلا مدل 3 هدیه داده بود و ایلیا سوتسکِور، مدیر تحقیقات OpenAI، تابلویی از یک تسلا سفارش داده بود تا آن را به ماسک تقدیم کند. اما گفتگوها آرام و دوستانه پیش نرفت: وقتی سایر اعضا حاضر به واگذاری کنترل مطلق نشدند، واکنش ماسک تند بود—طبق شرح گرگ بروکمن، ماسک نقاشی را برداشت، اطراف میز طوفانوار راه رفت و پرسید «چهوقت OpenAI را ترک خواهید کرد؟»
پیامدهای فوری
پس از آن جلسه، ماسک حمایت مالی منظمی که برای هزینههای عملیاتی میداد را قطع کرد و نهایتاً در فوریه ۲۰۱۸ از هیئتمدیره کنارهگیری کرد، هرچند تا سال ۲۰۲۰ هزینه اجاره فضایی را که OpenAI با Neuralink شریک بود پرداخت میکرد. اختلافات مربوط به کنترل و جهتگیری سازمان، در ادامه به پایهای برای ادعاهای حقوقی سال ۲۰۲۴ تبدیل شد؛ ماسک مدعی است که همبنیانگذاران، خیریه غیرانتفاعی را ربودهاند، در حالی که تیم حقوقی OpenAI میگوید برنامههای مشابهی نزد ماسک هم بوده است.
ریشه اختلاف: محاسبه و نیاز به سرمایه
نقطه عطف فنی که بسیاری آن را آغاز اختلاف میدانند، پیروزی یک مدل OpenAI بر بهترین بازیکن انسانی در بازی DOTA II بود؛ این اتفاق به تیم یادآوری کرد که «محاسبات (compute)» منبع کلیدی برای خلق ابزارهای قدرتمند هوش مصنوعی است. این بینش به این نتیجه رسید که مدلِ انتشار صرفاً بهصورت سازمان غیرانتفاعی برای تأمین مقیاس محاسباتی و سرمایه لازم کافی نیست و همین موضوع بحث تشکیل یک زیرمجموعه سودمحور را پیش کشید. ماسک خواهان «کنترل بدون ابهام» این شرکت نوپا بود، در حالی که دیگر مؤسسان پرداختن به سهامبندی مساوی یا تخصیص بیشتر برای سرمایهگذارانی که نقدینگی میآورند را پیشنهاد کردند. گزینههای دیگر شامل پیوند دادن فعالیتهای OpenAI با تحقیقات هوش مصنوعی تسلا نیز بود—موضوعی که مشاورانی مانند شیوان زیلیس بین طرفین نقش میانجی داشتند و بیش از ۲۰ طرح متفاوت بررسی شد.
دفترچه خاطرات و آثار در دادگاه
گرگ بروکمن در دادگاه دو روز شهادت داد و مکرراً به دفترچه یادداشت شخصی خود ارجاع داد؛ یادداشتهایی که او آنها را «نگارشهای خصوصی عمیقاً شخصی» خواند و گفت چیزی در آنها نیست که از آن خجالت بکشد. بخشهایی از آن یادداشتها—از جمله جملاتی مانند «نمیتوانیم این کار را بدون جنگی بسیار زشت به صورت سودمحور تبدیل کنیم» یا «دزدیدن غیرانتفاعی از او نادرست خواهد بود»—توسط وکلای ماسک برجسته شدهاند. بروکمن توضیح داد که این جملات در چارچوب بحث درباره امکان اخراج ماسک از هیئتمدیره نوشته شده بود و نه به معنای برنامهای برای «دزدیدن» سازمان.
اتهامات مالی و پاسخها
در محاکمه، نکات دیگری نیز مطرح شد: بروکمن اعتراف کرد که در مقطعی درباره هدف مالی شخصی خود—رسیدن به یک میلیارد دلار—تفکر کرده بود و وکیل اصلی ماسک، استیو مولو، از این بهعنوان نشانهای از در اولویت قرار گرفتن منفعت شخصی بر مأموریت غیرانتفاعی استفاده کرد. بروکمن همچنین گفت سهام فعلی او نزدیک به ۳۰ میلیارد دلار ارزش دارد و تأکید کرد که سهم غیرانتفاعی OpenAI نیز از طریق کار تیم بزرگ به بیش از ۱۵۰ میلیارد دلار ارزش سهام دست یافته است. مواردی مانند ایمیلهایی درباره وعده اهدای ۱۰۰ هزار دلار که اجرا نشد نیز توسط مدعیان مطرح شد.
در همین حال، بروکمن به این نکته اشاره کرد که ماسک «هوش مصنوعی را درک نمیکرد» و حتی یک نسخه اولیه از نرمافزاری که بعدها به ChatGPT انجامید را دستکم گرفته بود؛ نکتهای که از نظر بروکمن نشان میداد ماسک احتمالاً وقت لازم برای درگیر شدن جدی در این حوزه را صرف نخواهد کرد.
تحول نهادی و سرمایهگذاری مایکروسافت
در سال ۲۰۱۹، OpenAI ساختار جدیدی با یک زیرمجموعه محدودالسود (OpenAI LP) ایجاد کرد و از آن مسیر موفق شد ۱ میلیارد دلار سرمایه اولیه از مایکروسافت جذب کند. طی چهار سال بعد نیز سرمایهگذاریهای بیشتر مایکروسافت—برآوردها تا بیش از ۱۳ میلیارد دلار—نقشی تعیینکننده در پیشرفت تحقیقاتی و تجاری OpenAI داشت و در تقویت داراییهای همبنیانگذاران و کارکنان نیز مؤثر بود. همین موفقیتهای تجاری و رشد ارزش شرکت، بخشی از انگیزههای ماسک برای طرح شکایت در سال ۲۰۲۴ تلقی میشود.
آنچه در پیش است
جلسه دادرسی درباره این مناقشه ادامه دارد و بازخوانی آن جلسات ۲۰۱۷ به قضاوت نهایی درباره پرسشهای کلیدی درباره حاکمیت، اخلاق تبدیل ساختارهای غیرانتفاعی به سودمحور و نقش بنیانگذاران در مسیر فناوریهای تحولآفرین کمک خواهد کرد. برای افکار عمومی و جامعه علمی، این پرونده نمونهای از تعارض میان ماموریت علمی و فشارهای اقتصادی برای تسریع تجاریسازی تکنولوژیهای نوظهور است.