آیا هوش مصنوعی مشاغل را فرا میگیرد؟ دادهها چه میگویند؟
بحث درباره جایگزینی مشاغل توسط هوش مصنوعی این روزها به یکی از داغترین موضوعات تبدیل شده است. در حالی که موج اخراجها در شرکتهای فناوری و استناد برخی کارفرمایان به «هوش مصنوعی» بهعنوان عامل اصلی تعدیل نیرو، نگرانیها را تشدید کرده است، تحلیل جدید شرکت سرمایهگذاری سیگنالفایر (SignalFire) تصویر متفاوتی از بازار کار فناوری نشان میدهد.
تحلیل سیگنالفایر که مسیر شغلی میلیونها کارمند را در بیش از 80 میلیون شرکت دنبال کرده است، نشان میدهد که نقش مهندسان نرمافزار در سال 2025 نسبت به سایر گروههای شغلی مقاومتر بوده است. به جای تمرکز بر آمار اخراجها — که بهدلیل بهروز نکردن سریع وضعیت شغلی توسط افراد قابل اتکا نیست — این گروه پژوهشی از دادههای استخدامی برای سنجش روندهای لحظهای بازار کار استفاده کرده است.
نکات کلیدی گزارش «State of Talent» سیگنالفایر:
– استخدام کلی در شرکتهای بزرگ فناوری در مقایسه با سال 2019 حدود 25 درصد کاهش یافته است، اما کاهش در نقشهای مهندسی تنها 11 درصد بوده است.
– در میان 12 شرکت بزرگ فناوری (Alphabet، Meta، Apple، Amazon، Microsoft، Netflix، Nvidia، Tesla، Uber، Airbnb، Block و Stripe)، مهندسان 55 درصد تمام استخدامهای جدید در سال 2025 را تشکیل میدادند؛ رقمی که نسبت به 46 درصد در 2019 رشد چشمگیری داشته است.
– در استارتاپهای مرحله اولیه نیز مجموع استخدام مهندسان در 2025 نسبت به 2019 حدود 7 درصد افزایش یافته است.
این دادهها با فرضیهای که میگوید «هوش مصنوعی بهسرعت مهندسان را جایگزین میکند» همخوانی ندارد. آشر بانتاک، مسئول پژوهش در سیگنالفایر، اشاره کرده که اگر هوش مصنوعی واقعاً جایگزین مهندسان میشد، کاهش استخدام در این حوزه نخستین نشانه خواهد بود؛ اما اتفاقاً عکس آن رخ داده است و تقاضا برای مهندسان نسبت به سایر نقشها کمتر کاهش یافته یا حتی افزایش یافته است.
رویکرد شرکتها و نظرات مقامهای صنعتی
برخی رهبران صنعت نگرانیهای بلندپروازانهای درباره از بین رفتن مشاغل ارائه دادهاند. برای نمونه، داريو آمودهی، مدیرعامل Anthropic، سال گذشته هشدار داد که هوش مصنوعی ممکن است تا نیمی از مشاغل سطح ورود را از بین ببرد. با این حال، پیتر مککروری، رئیس بخش اقتصاد Anthropic، در گفتگو با TechCrunch در ماه مارس گفت که تا کنون شواهد قاطعی از تأثیر وسیع مبتنی بر هوش مصنوعی بر نرخ بیکاری مشاهده نکرده است. وی تأکید کرد که تفاوت معناداری در نرخ بیکاری بین کسانی که ابزارهای خودکار مبتنی بر هوش مصنوعی را برای وظایف مرکزی شغلیشان بهکار میگیرند و سایر گروهها دیده نشده است.
از سوی دیگر جنسن هوانگ، مدیرعامل Nvidia، صریحاً نظریه از بین رفتن مشاغل مهندسی توسط هوش مصنوعی را رد کرد و توضیح داد که استفاده گسترده مهندسان از سیستمهای عاملاتی (agentic AI) در عمل موجب شده که برنامهنویسان «پرجناتر و مشغولتر از همیشه» باشند؛ زیرا هوش مصنوعی سرعت تولید کد را بالا برده اما همزمان نیاز به خلق ایدههای جدید و طراحی سطح بالاتر را افزایش داده است.
چرایی تداوم تقاضا برای مهندسان
آنچه در پشت این روند قرار دارد، شباهت به پارادوکس جِوانز است: افزایش کارایی یک ابزار لزوماً منجر به کاهش تقاضا برای نیروی کار مرتبط نمیشود، بلکه اغلب باعث گسترش دامنه کار و ایجاد تقاضای جدید میشود. به عبارت دیگر، ابزارهای هوش مصنوعی مهندسان را تولیدیتر کردهاند و پروژهها و قابلیتهای تازهای ایجاد شده که به نیروی انسانی بیشتری نیاز دارد.
پیامدها و نکات عملی
– گزارش سیگنالفایر نشان میدهد که در کوتاهمدت مهندسان نرمافزار همچنان در صدر تقاضای بازار کار فناوری قرار دارند.
– روندها حاکی از تغییر طبیعت کار است: مهارتهای مرتبط با بهرهگیری از ابزارهای هوش مصنوعی و طراحی سیستمهای هوشمند بیش از پیش ارزشمند شدهاند.
– در کنار تصمیمگیریهای شرکتی درباره استخدام و تعدیل نیرو، دادههای استخدامی واقعی تصویر قابلاعتمادتری از تکامل بازار کار نسبت به گزارشهای موردی اخراجها ارائه میدهند.
جمعبندی
اگرچه هوش مصنوعی تحول بنیادینی در نحوه انجام کارها ایجاد کرده و ممکن است برخی وظایف تکراری را کاهش دهد، شواهد فعلی نشان میدهد که دستکم در بخش مهندسی نرمافزار، هوش مصنوعی تاکنون جایگزین نیروی انسانی نشده و حتی تقاضا برای مهندسان را افزایش داده است. نتیجه این است که آینده شغلی در حوزه فناوری احتمالا کمتر به حذف کامل مشاغل مربوط است و بیشتر به بازتعریف نقشها، افزایش بازدهی و ظهور فرصتهای جدید معطوف خواهد بود.