روایت یک کشاورز هندی تا چشمانداز «هوش مصنوعی عمومی»: معرفی پروژههای متنباز Current AI و دستگاه آفلاین «Suno Sutra»
یک عکس ساده از یک گیاه در حال مرگ در روستای هند، مسألهای رایج را روشن میکند: بسیاری از کاربران در نقاط مختلف جهان بهخاطر ندانستن زبان انگلیسی امکان دسترسی برابر به اطلاعات و ابزارهای دیجیتال را ندارند. نهاد غیرانتفاعی Current AI بهدنبال حل همین خلأ است؛ با هدف ساخت زیرساختهای متنباز و عمومی برای هوش مصنوعی تا زبانها و فرهنگهای محلی در دسترس فناوری قرار گیرند.
Suno Sutra: دستگاه آفلاین چندزبانه برای جوامع محلی
در اجلاس India AI Summit در فوریه، Current AI با بخش زبانپردازی دولت هند، Bhashini، همکاری کرد و نتیجه این همکاری دستگاهی جیبی به نام Suno Sutra شد. این دستگاه آفلاین که نامش در هندی به معنای «روایتهای شنیدنی» است، قادر است به 22 زبان هندی کار کند و برای عملکرد نیازی به اینترنت ندارد. Suno Sutra بهصورت متنباز عرضه شده تا توسعهدهندگان و جوامع محلی بتوانند بر بستر آن ابزارهای خدماتی متناسب با نیازهای خود بسازند.
چرا «عمومی» بودن هوش مصنوعی مهم است؟
آیا هوش مصنوعی باید تنها در اختیار شرکتهای بزرگ خصوصی باشد؟ Current AI معتقد است هر فناوری تحولآفرین باید یک جایگزین عمومی داشته باشد؛ همانطور که وب جهانگستر در دسترس همگان قرار گرفت. بهویژه در جهانی که نیمی از زبانهای گفتاری در معرض نابودیاند، تسلط مدلهای زبانی بر زبان انگلیسی میتواند منجر به کنار گذاشتن فرهنگها و دانش بومی شود. رئیس اجرایی Current AI، آیه بدیع، میگوید تمرکز غولهای فناوری بر چندزبانگی اغلب صرفاً برای گسترش بازار است، در حالی که جوامع محلی باید در کنترل دادهها و نحوه استفاده از آنها مشارکت داشته باشند.
مدل مالی و حمایتهای بینالمللی
Current AI بهصورت شراکت عمومی-خصوصی کار میکند و از ظرفیت دولتها، شرکتها و بنیادهای خیریه استفاده میکند. دولت فرانسه با تخصیص ۱۰۰ میلیون دلار و همراهی بنیادهایی مانند فورد، مکآرتور، دیپمایند و شرکتهایی مثل Salesforce، مجموعاً تأمین مالی ۴۰۰ میلیون دلاری را برای این نهاد فراهم کردهاند. این منابع بهعنوان کمک مالی (funding) و نه سرمایهگذاری سودمحور در اختیار پروژههای عمومی قرار میگیرند.
پروژههای گرنتشده و نمونههای عملی
در نخستین دوره تخصیص گرنت، Current AI مبلغ ۳.۲ میلیون دلار به چهار سازمان در کنیا، لبنان و آمازون برزیل اختصاص داد:
– پروژه Masakhane (کنیا): ساخت مجموعهدادههای زبانی برای بیش از ۵۰ زبان آفریقایی با تمرکز بر سلامت، کشاورزی و آموزش.
– Institute for Worldmaking (لبنان): دیجیتالیسازی تاریخ و میراث فرهنگی عرب در قالب پایگاههای داده قابلخوانش توسط ماشین، که تحت کنترل جوامع محلی باقی میماند.
– Portal sem Porteiras (برزیل): توسعه ابزارهای هوش مصنوعی آفلاین برای جوامع بومی آمازون و حفظ دادهها در محدوده قلمروهای محلی.
– African Internet Rights Alliance (کنیا): توسعه ابزارهای حسابرسی و پاسخگویی برای سامانههای هوش مصنوعی در سراسر قاره آفریقا.
مالکیت داده و رضایت جامعه؛ محور کار از ابتدا
رویکرد Current AI بر نگهداری مدلها و دادهها بهصورت محلی و درگیر کردن کارشناسان و نمایندگان جوامع پیش از هر مرحله توسعه است. این نهاد پروتکلهای رضایت آگاهانه را در فرایندهای خود میگنجاند تا جوامع در هر لحظه بتوانند روند پردازش یا اشتراکگذاری دادهها را متوقف کنند. این نگرش تلاش میکند از تبدیل دادههای فرهنگی یا زبانی—مثلاً ترجمههای مذهبی یا متون بومی—به «دادهٔ آموزشی» بدون رضایت جلوگیری کند.
ابزارهای متنباز و همکاری جهانی
در اجلاس AI for Good در ژنو، Current AI از Alpha Chat رونمایی کرد؛ یک چتبات متنباز که ظرف هفت هفته با همکاری ده سازمان، از جمله Hugging Face، موزیلا و MIT Media Lab ساخته شد. همچنین همکاری با Sakana AI در توکیو برای ایجاد یک پشتهٔ متنباز مشترک با تمرکز بر زبان و فرهنگ ژاپنی و نیازهای جوامع کشورهای جنوب جهانی اعلام شد.
جمعبندی
پروژههای Current AI نمونهای از تلاش برای بازتعریف نقش هوش مصنوعی در خدمت عموم و حفاظت از تنوع زبانی و فرهنگی هستند. از دستگاه آفلاین Suno Sutra تا گرنتهای محلی و ابزارهای متنباز، این نهاد میکوشد مدلی جایگزین ارائه دهد که در آن جوامع محلی کنترلی واقعی بر دادهها و کاربردهای فناوری داشته باشند. در جهانی که دسترسی برابر به فناوری میتواند نقش کلیدی در حفظ فرهنگها و ارتقای رفاه محلی ایفا کند، این گونه ابتکارات میتواند سرآغاز تغییرات مهمی باشد.