پت گلزنجر یک سال پس از کنار گذاشته شدن از اینتل، همچنان با روزهایی که از ساعت چهار صبح آغاز میشوند زندگی میکند اما اینبار در میدان متفاوتی از جنگ تراشهها حضور دارد: سرمایهگذاری جسورانه در فناوریهای عمیق. او اکنون بهعنوان شریک عمومی در Playground Global روی ده استارتاپ کار میکند و بیشترین تمرکز او روی xLight است؛ شرکتی نیمهرسانهای که هفته گذشته اعلام کرد نامه تفاهمی برای دریافت تا ۱۵۰ میلیون دلار از وزارت بازرگانی آمریکا با هدف تبدیل دولت به سهامدار قابلتوجه این شرکت امضا کرده است. این توافق مقدماتی زیر چتر قانون Chips and Science و با هدف حمایت از شرکتهای نوپا در فناوریهای راهبردی مطرح شده است، اما هنوز نهایی نیست و جزئیات آن میتواند تغییر کند.
لیتوگرافی، گلوگاه اصلی صنعت تراشه
پت گلزنجر و تیم xLight معتقدند بزرگترین مانع پیشروی پیشروی قانون مور، محدودیت در منابع نور مورد استفاده در لیتوگرافی است. لیتوگرافی فرایندی است که به کمک آن الگوهای بسیار کوچک روی ویفرهای سیلیکونی حک میشوند و توانایی تولید نور با طول موج کوتاه و توان بالا برای پیشرفت در تراشههای پیشرفته حیاتی است. xLight در پی استفاده از لیزرهای الکترون آزاد (free electron lasers) مبتنی بر شتابدهنده ذرات است؛ ماشینی بهابعاد تقریبی یک زمین فوتبال (حدود 100 در 50 متر) که نور فرابنفش شدید با طول موج تا حدود 2 نانومتر تولید میکند—در مقایسه با طول موج 13.5 نانومتر که امروز در ماشینهای EUV شرکت هلندی ASML استفاده میشود.
چرا شرایط امروز برای xLight مناسبتر است؟
مدیرعامل و بنیانگذار xLight، نیکلاس کلهز، که سابقه کار روی رایانش کوانتومی در PsiQuantum و ساخت تأسیسات پرتوی ایکس در آزمایشگاههای ملی مانند SLAC و لاورنس برکلی را دارد، میگوید فاصله زمانی و بلوغ فناوری باعث شده این رویکرد اکنون عملیتر شود. ده سال پیش، هنگامی که ASML تصمیم گرفت مسیر متفاوتی را پیگیری کند، فناوریهای جایگزین کمتر بالغ بودند و صنعت میلیاردها دلار روی فناوری غالب سرمایهگذاری کرده بود. امروز اما EUV در تولید تراشههای پیشرفته مرسوم شده و فناوری منابع نور کنونی به مرزهای خود رسیده است؛ در نتیجه مدل «تولید نور بهصورت سرویس یا ابزار بیرونی» برخلاف ساخت منبع نور بصورت ادغامشده در دستگاه، منطقیتر جلوه میکند. ایده xLight این است که نور را مانند برق یا تهویه هوا بهعنوان «خدمت» در خارج از فَب تولید و به دستگاهها توزیع کنند.
ریسکها، فرصتها و جدول زمانی
xLight برنامه دارد تا اولین ویفرهای سیلیکونی تولیدی را تا سال ۲۰۲۸ آماده کند و نخستین سیستم تجاری را تا ۲۰۲۹ به بهرهبرداری برساند. اما مسیر پیشرو دشواریهای فنی و تجاری دارد و توافق ۱۵۰ میلیون دلاری دولت آمریکا در مرحله نامه تفاهم است؛ گلزنجر صراحتاً گفته که «در اصول روی شرایط توافق کردهایم اما مانند هر قرارداد دیگری هنوز کارهای زیادی باقیست» و تأکید کرده این سرمایهگذاری اقلیتی و غیرحکومتی است: وزارت بازرگانی حق وتو یا کرسی هیئتمدیره نخواهد داشت و از حقوق اطلاعاتی حکومتی خبری نیست.
همکاری با بازیگران صنعت و رقابتهای نوظهور
برخلاف تصور رقابت مستقیم، xLight با شرکتهایی مانند ASML در ارتباط نزدیک است تا نحوه ادغام منبع نور با اسکنرهای لیتوگرافی را طراحی کنند و با تأمینکنندگان اپتیک مانند Zeiss نیز همکاری دارند. از سوی دیگر، بازیگران جدیدی مثل Substrate با حمایت پیتر تیل تلاشهایی برای توسعه کارخانههای تولید تراشه در آمریکا و ابزارهای EUV انجام دادهاند؛ گلزنجر اما اینگونه رقبا را بالقوه مشتری میداند تا رقیب مستقیم.
پیامدهای سیاسی و ملی-اقتصادی
اعلام مشارکت دولت فدرال در سهام شرکتهای راهبردی باعث واکنشهایی دره سیلیکون و سیاستگذاران شده است؛ فرماندار کالیفرنیا، گاوین نیوسام، در واکنش پرسیده «چه بر سر اقتصاد آزاد آمده؟» گلزنجر اما موضعی تکنوکراتیک دارد و میگوید هدف بازگرداندن توان صنعتی و رقابتپذیری ملی است: «نتایج مهماند. آیا این سیاستها خروجیهایی که برای احیای ظرفیت صنعتی لازم داریم را ایجاد میکنند؟» او به مقایسه ساخت نیروگاههای هستهای اشاره کرد تا نشان دهد تصمیمات سیاستگذاری، ظرفیت اقتصادی یک کشور در اقتصاد دیجیتال و هوش مصنوعی را رقم میزند.
جمعبندی: آیا xLight میتواند قانون مور را بیدار کند؟
xLight نمونهای از تلاشهای نوآورانهای است که میخواهند محدودیتهای فیزیکی در تولید تراشه را پشت سر بگذارند. اگر فناوری لیزر الکترون آزاد در مقیاس صنعتی کارآمد و مقرونبهصرفه شود و همکاری با تولیدکنندگان تجهیزات مانند ASML موفق از آب درآید، تأثیر عمیقی بر هزینه و توان تولید تراشههای پیشرفته خواهد داشت و احتمالا به بازتولید شتاب در روند پیشرفت قانون مور کمک میکند. اما تا زمانیکه قراردادهای حمایتی نهایی نشده و نمونههای تجاری عملیاتی پیش چشم نباشند، ریسکهای فنی و تجاری باقی خواهند ماند. برای پت گلزنجر، xLight بیش از یک سرمایهگذاری است؛ فرصتی برای بازگشت به صف اول فناوری که او سالها در آن نقشآفرین بوده و میکوشد با ترکیب سرمایهگذاری خصوصی و حمایتهای دولتی، آینده تولید تراشه در آمریکا را رقم بزند.