سام آلتمن، مدیرعامل OpenAI، در حاشیه یک اجلاس بزرگ هوش مصنوعی در هند و در گفتوگو با روزنامه The Indian Express، به نگرانیها درباره تأثیرات زیستمحیطی هوش مصنوعی پاسخ داد و برخی ادعاهای منتشرشده را «بیاساس» خواند. اظهارات او تمرکز رسانهها را دوباره به مصرف آب و انرژی مراکز داده و پیامدهای کلاناقتصادی و زیستمحیطی گسترش هوش مصنوعی معطوف کرد.
آلتمن: «ادعای مصرف بالای آب برای هر پرسوجو کاملاً نادرست است»
آلتمن در پاسخ به اتهامات مرتبط با مصرف آب گفت که ادعاهایی مانند «هر پرسوجوی ChatGPT نیاز به 17 گالن آب دارد» «کاملاً دروغ و بیارتباط با واقعیت» است. او اشاره کرد که نگرانی درباره مصرف آب زمانی منطقی بود که مراکز داده از سیستمهای خنککننده تبخیری (evaporative cooling) استفاده میکردند، اما اکنون طراحی و فناوری مراکز داده تغییر کرده و این نوع شیوهها بهطور گسترده منسوخ شدهاند.
توضیح لازم: خنکسازی مراکز داده
برای مخاطب غیرمتخصص باید توضیح داد که سابق بر این برخی مراکز داده از سیستمهای تبخیری برای کاهش دمای سختافزار استفاده میکردند که مصرف آب قابلتوجهی داشت؛ اما مراکز داده مدرن اغلب از سیستمهای مبتنی بر چیلر، گردش مایع بسته یا هوا-خنککن استفاده میکنند که مصرف آب را تا حد زیادی کاهش میدهد. با این حال، بسته به طراحی و محل جغرافیایی مرکز داده، نوع و میزان مصرف منابع میتواند متفاوت باشد.
آیا نگرانی درباره مصرف انرژی بیمورد است؟
آلتمن تصریح کرد که نگرانی درباره مصرف انرژی «عادلانه» است، اما نه بهصورت «مصرف بهازای هر پرسوجو» بلکه در سطح کلان: «جهان اکنون از هوش مصنوعی بسیار بیشتری استفاده میکند و مجموع مصرف انرژی اهمیت دارد.» او این مسئله را دلیلی برای تسریع در گذار به منابع انرژی پاک مانند انرژی هستهای، باد و خورشید دانست.
شفافیت و مطالعات مستقل؛ خلأ قانونی
آلتمن به نبود الزام قانونی برای افشای میزان مصرف انرژی و آب شرکتهای فناوری اشاره کرد؛ بنابراین محققان و نهادهای مستقل در تلاشاند تا از طریق اندازهگیری و مدلسازی، اثرات زیستمحیطی مراکز داده و خدمات هوش مصنوعی را برآورد کنند. این خلأ شفافیتی، محل مناقشه و گمانهزنیهای گستردهای در رسانهها شده است و باعث شده که هر برآوردی با حاشیه خطای قابل توجهی همراه باشد.
مقایسه مصرف انرژی برای آموزش مدل و «آموزش» انسان
مصاحبهکننده به گفتوگوی قبلی آلتمن با بیل گیتس اشاره کرد و پرسید آیا یک پرسوجوی ChatGPT به اندازه شارژ 1.5 باتری آیفون انرژی مصرف میکند یا خیر. آلتمن پاسخ داد که «به هیچ شکل نزدیک به این مقدار نیست.» او همچنین تأکید کرد که بسیاری از مقایسهها بین «انرژی لازم برای آموزش مدلهای هوش مصنوعی» و «انرژی موردنیاز انسان برای پاسخگویی» منصفانه نیستند و یادآور شد که پرورش و آموزش یک انسان به سالها تغذیه، رشد و یادگیری نیاز دارد؛ بنابراین مقایسه باید پس از تکمیل فرایند آموزش یا مدلسازی صورت گیرد: «اگر پرسش این است که پس از آموزش مدل، پاسخدهی چقدر انرژی میبرد در مقایسه با یک انسان، احتمالاً هوش مصنوعی در معیارهای بهرهوری انرژی جلو زده است.»
تبعات اقتصادی و افزایش قیمت برق
آلتمن همچنین به رابطه میان رشد خدمات هوش مصنوعی و فشار بر شبکههای برق اشاره کرد؛ افزایش تقاضا برای محاسبات سنگین میتواند در برخی مناطق به افزایش مصرف برق و تأثیر بر قیمتها منجر شود. این نکته، اهمیت برنامهریزی انرژی، سرمایهگذاری در شبکههای برق و توسعه منابع تجدیدپذیر را برجسته میکند.
جمعبندی و پیام برای آینده
اظهارات سام آلتمن دو پیام کلیدی دارد: اول، برخی ادعاهای مربوط به مصرف آب هر پرسوجو اغراقآمیز و نادرست است و دوم، نگرانی درباره مصرف انرژی در سطح کلان کاملاً موجه است و نیازمند اقدام سیاسی و سرمایهگذاری در انرژی پاک و زیرساختهای شبکه است. در غیاب الزامهای قانونی برای افشای مصرف منابع، نقش پژوهشهای مستقل و شفافسازی شرکتها اهمیت بیشتری مییابد تا تصمیمگیران، فعالان محیطزیست و کاربران بتوانند قضاوتی مستدل درباره پیامدهای زیستمحیطی گسترش هوش مصنوعی داشته باشند.
نکته تکمیلی: اگر به دنبال مشاهده دقیقتر مصاحبه هستید، بخش مربوط به گفتگو درباره آب و انرژی از حدود دقیقه 26:35 آغاز میشود.