پیشروی زیرساختهای هوش مصنوعی؛ رقابت غولهای فناوری برای ساخت دیتاسنترها و برقرسانی
جنسن هوانگ، مدیرعامل انویدیا، اخیراً تخمین زده است که تا پایان دهه جاری بین ۳ تا ۴ تریلیون دلار برای زیرساختهای هوش مصنوعی هزینه خواهد شد. این برآورد نشاندهنده رقابتی گسترده در صنعت فناوری است که همزمان با توسعه مدلهای بزرگ، نیاز به مراکز داده، واحدهای پردازش گرافیکی (GPU)، سیستمهای خنککننده و تأمین انرژی مقیاسپذیر را بهشدت افزایش داده است. در ادامه مهمترین پروژهها و قراردادهای زیرساختی مرتبط با بازیگران عمده این حوزه را مرور میکنیم.
سرمایهگذاریهای بزرگ و همکاریهای ابری
– مایکروسافت و اوپنایآی: نقطه شروعِ دوره کنونی سرمایهگذاری در هوش مصنوعی اغلب به سرمایهگذاری اولیه ۱ میلیارد دلاری مایکروسافت در اوپنایآی در سال ۲۰۱۹ نسبت داده میشود. این همکاری مایکروسافت را به ارائهدهنده انحصاری خدمات ابری برای اوپنایآی تبدیل کرد و بخش مهمی از سرمایهگذاری به صورت اعتبارات Azure در اختیار اوپنایآی قرار گرفت. در سالهای بعد، مجموع سرمایهگذاری مایکروسافت در این همکاری به نزدیک ۱۴ میلیارد دلار رسید. اخیراً اما همکاریها انعطاف بیشتری یافته و اوپنایآی حق اولویت خرید از Azure را نگه داشته اما استفاده انحصاری را کنار گذاشته است.
– آمازون، آنتروپیک و تغییرات سختافزاری: آنتروپیک از آمازون سرمایهای معادل ۸ میلیارد دلار دریافت کرده و برای بهینهسازی آموزش مدلها حتی تغییراتی در سطح هسته (kernel) روی سختافزار آمازون اعمال کرده است.
– گوگل و شرکتهای کوچکتر: گوگل کلود بهعنوان شریک محاسباتی برای برخی استارتآپها مانند Loveable و Windsurf انتخاب شده است؛ گرچه این همکاریها همواره با سرمایهگذاری مستقیم همراه نیستند.
– انویدیا و سرمایهگذاریهای عظیم: اوپنایآی در سپتامبر قرارداد بزرگی با انویدیا منعقد کرد که ظرفیت دسترسی بیشتری به GPUهای این شرکت فراهم میکند و مبلغ قابلتوجهی در قرارداد دیده شده است؛ این نوع توافقها نشاندهنده نقش محوری انویدیا در زنجیره تأمین زیرساخت هوش مصنوعی است.
اوراکل؛ ظهور یک بازیگر مالی قدرتمند
در نیمه دوم سال ۲۰۲۵، اوراکل در گزارش بورس از قرارداد ۳۰ میلیارد دلاری برای خدمات ابری با یک شریک نامشخص خبر داد که بعداً اوپنایآی عنوان شد. سپس در اعلامیۀ چشمگیر دیگری، اوراکل از قرارداد پنجساله ۳۰۰ میلیارد دلاری برای تأمین توان پردازشی خبر داد که از سال ۲۰۲۷ آغاز میشود. این ارقام، هرچند بلندپروازانه و وابسته به رشدهای آتی، اوراکل را بهعنوان یکی از بازیگران برجسته زیرساخت هوش مصنوعی مطرح کرده است.
ساخت مراکز داده هیپراسکیل و چالش انرژی
شرکتهایی که زیرساخت سنتی دارند، مانند متا، برنامههای گستردهای برای توسعه مراکز داده دارند. مارک زاکربرگ اعلام کرده است که متا تا پایان ۲۰۲۸ حدود ۶۰۰ میلیارد دلار در زیرساختهای داخلی ایالات متحده سرمایهگذاری خواهد کرد. تنها در نیمه اول ۲۰۲۵ این شرکت میلیاردها دلار بیشتر از سال قبل هزینه کرده است که بخش قابلتوجهی از آن صرف قراردادهای ابری و ساخت دو سایت بزرگ دیتاسنتر شده است:
– Hyperion (لوئیزیانا): سایت ۲۲۵۰ هکتاری که ساخت آن حدود ۱۰ میلیارد دلار برآورد شده و ظرفیت تقریبی ۵ گیگاوات توان محاسباتی را هدف گرفته است؛ برای مدیریت مصرف برق، همکاری با یک نیروگاه هستهای محلی پیشبینی شده است.
– Prometheus (اوهایو): سایت کوچکتر که انتظار میرود در ۲۰۲۶ راهاندازی شود و بخشی از تأمین انرژی آن از گاز طبیعی تأمین خواهد شد.
پیامدهای زیستمحیطی و مقررات
افزایش سریع ساخت دیتاسنترها و نیروگاههای پشتیبان، فشار زیادی بر شبکههای برق و محیطزیست وارد کرده است. نمونهای از پیامدها، پروژه xAI ایلان ماسک در ممفیس جنوبی است که شامل یک مرکز داده ترکیبی و نیروگاه تولید برق شد و بهسرعت از بزرگترین منابع انتشار آلایندههای محلی شناخته شد؛ مواردی که نگرانیهایی درباره رعایت قوانین هوای پاک و نیاز به نظارت بیشتر ایجاد کرده است.
«استارگیت»؛ پروژه ملی یا مانور تبلیغاتی؟
پروژه مشترک «استارگیت»، اعلامشده توسط دولت آمریکا بههمراه سافتبانک، اوپنایآی و اوراکل برای سرمایهگذاری ۵۰۰ میلیارد دلاری در زیرساختهای هوش مصنوعی، با تبلیغات فراوان معرفی شد اما از ابتدا با تردیدهایی درباره منابع مالی و توافقات اجرایی روبهرو بود. با وجود چالشها، ساخت هشت مرکز داده در ابیلن تگزاس آغاز شده و تکمیل ساختمان نهایی تا پایان ۲۰۲۶ برنامهریزی شده است.
چشمانداز و نتیجهگیری
گسترش زیرساختهای هوش مصنوعی بهسرعت ادامه دارد و نهتنها سرمایهگذاریهای کلان شرکتها بلکه فشار بر شبکههای برق، نیاز به نوآوری در خنکسازی و بهینهسازی سختافزار و نگرانیهای زیستمحیطی را برجسته کرده است. رقابت میان ارائهدهندگان ابری و سازندگان سختافزار برای جذب مشتریان هوش مصنوعی احتمالاً هزینهها و مقیاس پروژهها را باز هم افزایش خواهد داد. این روند نیازمند برنامهریزی شبکههای برق، سیاستگذاری محیطزیستی و همکاریهای بینبخشی است تا توسعه زیرساخت هوش مصنوعی پایدار و امن پیش برود.