اوبر در یک سال گذشته آرام و پیوسته فراتر از دو کسبوکار شناختهشدهاش — تاکسییابی و ارسال غذا — حرکت کرده و حالا درون اپلیکیشن آن میتوان رزرو هتل بههمراه Expedia، سرویس «برایم بخر» (shop for me)، و حتی اجاره قایق در اروپا را دید. اما آنچه در ظاهر مشاهده نمیشود، تحرکات عمیقتری در پشت صحنه است: کارتهای دبیت برای رانندگان، فرصتهای جانبی برچسبگذاری داده برای کسب درآمد اضافه، و واحد جدید ششماههای به نام AV Labs که با خودروهای مجهز به حسگر، شبکهای جدا از رانندگان عادی ایجاد کرده تا حجم عظیمی از دادههای رانندگی را گردآوری کند.
هرچند اوبر این ابتکارها را برای تقویت رابطه با شرکای حوزه خودران معرفی میکند، اما در عمل میتواند بهعنوان یک بیمه راهبردی نیز تفسیر شود؛ چون اوبر همزمان با برخی از همین شرکتها رقابت مستقیم دارد — از جمله Waymo — و تسلط بر لایه دادهها به اوبر اهرم و گزینههای بیشتری میدهد. اینکه آیا اوبر در نهایت به «اپ همهکاره» شبیه به سوپراپهای آسیایی تبدیل خواهد شد یا نه، هنوز سوال باز است.
چرا سفر محور تمرکز جدید شد؟
سخنگویان اوبر به این نکته اشاره میکنند که حدود 1.5 میلیارد سفر سالانه روی پلتفرم اوبر خارج از شهر محل سکونت کاربر انجام میشود، بنابراین سفر یکی از موارد پرتکرار استفاده است. معرفی هتلها از طریق همکاری با Expedia در کنار خدمات موجود — جابهجایی فرودگاهی، سفارش غذا و سرویسهای محلی — تلاش اوبر برای تکمیل «سهپایه» کسبوکارش (سفر، غذا، و حالا سفرهای اقامتی) خوانده میشود. در برخی خدمات جدید، مانند اجاره قایق، اوبر ابتدا مشتری را به جریان رزرو شریک هدایت میکند و در مواردی مثل همکاری با Expedia، یکپارچهسازی عمیقتر انجام شده است.
گسترش به سمت خدمات مالی، اما نه همهچیز
اوبر در حال گسترش تدریجی خدمات مالی است؛ بهخصوص برای رانندگان و پیکها. نمونههایی مانند کارت «Uber Pro» که بهعنوان کارت دبیت عمل میکند و امکان انتقال درآمد را میدهد، هماکنون فعال است و آزمایشهایی برای ارائه محصولات مالی بهصورت محدود برای فروشندگان انجام میشود. برای مصرفکنندگان، برنامههایی مانند اعتبار اوبر (Uber credits) و عضویت Uber One با حدود 51 میلیون عضو وجود دارد که تخفیفها و بازپرداختهایی را به کاربران ارائه میدهد. اوبر اعلام کرده که احتمال ارائه مستقیم راهکارهایی مانند «خرید اکنون، پرداخت بعداً» کم است و ترجیح میدهد با متخصصان این حوزه همکاری کند.
آیا اوبر از طریق داده کسب درآمد میکند؟
اوبر از دو مسیر با دادهها کار میکند: یکی فروش و برچسبگذاری داده برای شرکتهای فعال در حوزه هوش مصنوعی (Gen AI)، که با کمک رانندگان/پیکها داده برچسبگذاری یا بازتولید صوتی انجام میشود و قراردادهای تجاری با این شرکتها وجود دارد؛ و دوم پروژه AV Labs که مجموعهای جداست و مدلهای بهرهوری و اشتراکگذاری دادههای آن هنوز در حال تعریف است. نکته مهم حریم خصوصی: اوبر تاکید کرده که مکالمات درون سفرها ضبط نمیشود و فعالیتهای برچسبگذاری صوتی زمانی انجام میشود که افراد در سفر نیستند و در ازای آن دستمزد دریافت میکنند.
AV Labs و تجارت داده برای توسعه خودرانها
واحد AV Labs اوبر قرار است صدها خودرو را با حسگر مجهز کند و از طریق شرکای ناوگانی خود میلیونها مایل داده رانندگی گردآوری کند. هدف، ثبت «حالات لبه» و موارد نادر دنیای واقعی است که برای توسعه سامانههای خودران حیاتیاند. علاوه بر خود داده، اوبر به تجربه عملیاتی خود — مثل مدیریت 25 میلیون مورد اشیاء گمشده در سال — بهعنوان یک مزیت رقابتی اشاره میکند: پرسشهایی مانند نحوه مدیریت تحویل اقلام، پیادهسازی مقیاسپذیر سرویسها و تعامل انسان-خودرو که برای شرکای خودران ارزشمند است.
رقابت و همکاری با Waymo و دیگران
اوبر رابطهای پیچیده با Waymo دارد: همپای شرکا همکاری میکند و هم در بعضی بازارها رقابت مستقیم دارد. نمونهای از تغییرات عملیاتی، خاتمه اجرای پایلوت Waymo در فینیکس و مقیاسبخشی در آستین و آتلانتا است. اوبر میگوید هدفش تبدیل شدن به ارائهدهنده سطح-4 خودران نیست، بلکه ایجاد زیرساختی است که بتواند با چند بازیگر متفاوت کار کند و شبکهای ترکیبی از رانندههای انسانی و خودروهای خودران داشته باشد تا تعادل عرضه و تقاضا حفظ شود.
هوش مصنوعی در تجربه روزمره کاربران و رانندگان
هوش مصنوعی هماکنون در برخی قابلیتهایی که کاربران و «earner»ها (رانندگان/پیکها) میبینند ظاهر شده است: دستیار مخصوص «earner» که پیشنهاد میدهد راننده کجا برود تا درآمد بیشتری کسب کند، دستیار ساخت سبد خرید در بخش سوپرمارکت اوبر ایتس که آیتمها را سریع اضافه میکند، و امکان درخواست سواری با فرمان صوتی همراه با توضیحات شرایط (مثلاً تعداد چمدان). اوبر میگوید مرز رسیدن به «عامل کامل» که بتواند تمام سفر را برنامهریزی و رزرو کند، نزدیک است اما هنوز زمانبندی مشخصی برای عرضه کامل چنین قابلیتی ندارد.
آیا اوبر موفق شده کسبوکارهای جدیدش را سودآور کند؟
اوبر گزارش داده که در چند فصل اخیر، بخش اوبر ایتس بهتنهایی به سودآوری رسیده و سهم قابلتوجهی از سود شرکت را تولید میکند. همچنین اعضای Uber One با افزایش آشنایی با برنامه، در هر بخش از خدمات بیشتر فعالیت میکنند؛ مثلاً کاربران حملونقل صرفاً گاهی به سفارش غذا روی میآورند و بالعکس.
جمعبندی
اوبر بهصورت مرحلهای پورتفولیوی خدماتش را گسترش داده و همزمان در لایه داده و عملیات نیز سرمایهگذاری میکند تا هم شرکای فناوری و هم فرصتهای رقابتی آینده را مدیریت کند. جهتگیری فعلی ترکیبی از توسعه تجربه سفر، تقویت محصولات مالی برای «earner»ها، بهرهبرداری تجاری از برچسبگذاری داده برای هوش مصنوعی، و جمعآوری دادههای گسترده از طریق AV Labs است. اینکه اوبر در بلندمدت به یک «اپلیکیشن همهکاره» تبدیل شود یا بهصورت متمرکز روی همکاریهای دادهای و ناوگان بماند، بستگی به اجرای این برنامهها و واکنش بازار خواهد داشت.